Postępowanie restrukturyzacyjne a egzekucyjne i sądowe – zasady, ograniczenia i skutki [2026]

Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego nie dzieje się w próżni prawnej. Wywiera ono bezpośredni wpływ na inne postępowania prowadzone wobec dłużnika – egzekucyjne i sądowe – choć zakres tego wpływu różni się istotnie w zależności od rodzaju wybranej restrukturyzacji. Zarówno dłużnik planujący restrukturyzację, jak i wierzyciel rozważający dalsze kroki windykacyjne powinni znać te zasady, zanim podejmą decyzję o działaniu. Poniżej wyjaśniamy, co otwarcie restrukturyzacji faktycznie oznacza dla komornika, dla wierzyciela rozważającego pozew i dla dłużnika, który liczy na ochronę przed egzekucją. Przeczytaj!

Jak restrukturyzacja ogranicza egzekucję?

 

Ustawowym ceym postępowania restrukturyzacyjnego jest uniknięcie upadłości dłużnika przez umożliwienie mu zawarcia układu z wierzycielami. Realizacja tego celu wymagała od ustawodawcy wprowadzenia mechanizmów ograniczających egzekucję – jej niekontrolowane prowadzenie w toku restrukturyzacji prowadziłoby do uszczuplenia majątku dłużnika i uniemożliwiało zawarcie układu, który w wielu przypadkach zapewnia wierzycielom wyższe zaspokojenie niż egzekucja komornicza. Zakres ochrony przed egzekucją nie jest jednak jednolity. Zależy od rodzaju postępowania restrukturyzacyjnego i od tego, jakiego rodzaju wierzytelności dotyczą prowadzone egzekucje.

 

Wpływ na egzekucję – według rodzaju postępowania

 

Postępowanie o zatwierdzenie układu

 

Jest to postępowanie najmniej sformalizowane – dłużnik samodzielnie zbiera głosy wierzycieli bez formalnego otwarcia przez sąd. Do dnia wydania przez sąd postanowienia w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciele mogą swobodnie wszczynać i prowadzić postępowania egzekucyjne. Na tym etapie postępowanie o zatwierdzenie układu nie wywiera żadnego wpływu na egzekucję. Ochrona przed egzekucją aktywuje się dopiero z chwilą wydania postanowienia o zatwierdzeniu układu – z tym dniem z mocy prawa zawieszone zostają postępowania egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętych układem, wszczęte przed wydaniem tego postanowienia. Jednocześnie od tej daty niedopuszczalne staje się wszczęcie nowych postępowań egzekucyjnych oraz wykonanie postanowień o zabezpieczeniu roszczeń wynikających z wierzytelności objętych układem.

 

Przyspieszone i zwykłe postępowanie układowe

 

W obu tych postępowaniach ochrona przed egzekucją powstaje z dniem ich otwarcia przez sąd. Z tym dniem z mocy prawa zawieszone zostają wszystkie postępowania egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętych układem, wszczęte przed dniem otwarcia. Jednocześnie wszczęcie nowego postępowania egzekucyjnego dotyczącego takiej wierzytelności staje się niedopuszczalne.

Zawieszenie oznacza, że komornik nie podejmuje nowych czynności – nie dokonuje nowych zajęć, nie prowadzi dalej egzekucji z nieruchomości, nie przekazuje uzyskanych sum wierzycielowi. Sumy zgromadzone w toku zawieszonego postępowania składane są do depozytu. Wyjątek obejmuje wierzycieli posiadających wierzytelność zabezpieczoną rzeczowo – hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską. Taki wierzyciel może prowadzić egzekucję w toku postępowania układowego, jednak wyłącznie z przedmiotu zabezpieczenia.

 

Postępowanie sanacyjne

 

Postępowanie sanacyjne zapewnia najszerszą ochronę przed egzekucją. Z dniem jego otwarcia z mocy prawa zawieszone zostają wszystkie postępowania egzekucyjne skierowane do majątku dłużnika wchodzącego w skład masy sanacyjnej – niezależnie od tego, czy dotyczą wierzytelności objętych układem, czy nie. Jednocześnie wszczęcie jakiejkolwiek nowej egzekucji do majątku masy sanacyjnej jest niedopuszczalne.

Wyjątek stanowią egzekucje alimentów oraz niektórych rent odszkodowawczych, ponieważ nie są objęte układem i mogą być prowadzone nadal.

 

Zawieszenie egzekucji a uchylenie zajęć

 

Zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie jest tożsame z uchyleniem czynności egzekucyjnych dokonanych przed jego otwarciem. Zajęcie rachunku bankowego, zajęcie wierzytelności czy zajęcie ruchomości dokonane przez komornika przed dniem otwarcia restrukturyzacji – pozostają w mocy. Komornik jedynie nie podejmuje nowych czynności.

Dla dłużnika, którego zajęty rachunek bankowy blokuje bieżącą działalność operacyjną, ma to praktyczne znaczenie. Przepisy Prawa Restrukturyzacyjnego przewidują możliwość uchylenia takich zajęć przez sędziego-komisarza na wniosek dłużnika lub nadzorcy – jednak wymaga to wykazania, że uchylenie jest niezbędne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa. Decyzja należy do sądu i w praktyce może wymagać czasu.

 

Skutki zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego

 

Dalsze losy zawieszonych postępowań egzekucyjnych zależą od sposobu zakończenia restrukturyzacji.

 

1. Zatwierdzenie układu.

 

Z dniem uprawomocnienia się postanowienia zatwierdzającego układ postępowania egzekucyjne prowadzone przeciwko dłużnikowi dotyczące wierzytelności objętych układem ulegają umorzeniu z mocy prawa. Wierzyciele, którzy zaakceptowali układ, zaspokajani są zgodnie z jego warunkami i tracą możliwość dochodzenia roszczeń na wcześniejszych zasadach. Jeżeli dłużnik nie wywiązuje się z harmonogramu spłat przewidzianego w układzie, wierzyciel może po nadaniu klauzuli wykonalności na spis wierzytelności wszcząć nowe postępowanie egzekucyjne.

 

2. Umorzenie postępowania restrukturyzacyjnego.

 

W przypadku umorzenia postępowania przez sąd zawieszone egzekucje mogą być ponownie podjęte. Wyciąg z zatwierdzonego w postępowaniu restrukturyzacyjnym spisu wierzytelności stanowi tytuł egzekucyjny przeciwko dłużnikowi, co ułatwia wierzycielom wszczęcie nowych postępowań egzekucyjnych.

 

3. Konsekwencje dla wierzyciela naruszającego zakaz egzekucji.

 

Wszczęcie postępowania egzekucyjnego wbrew zakazowi wynikającemu z otwarcia restrukturyzacji obciąża wierzyciela kosztami niecelowo wszczętej egzekucji, w tym opłatą stosunkową komornika w wysokości 10% egzekwowanego świadczenia na podstawie art. 30 ustawy o kosztach komorniczych. Wierzyciel ponosi te koszty niezależnie od wyniku sprawy.

 

Postępowanie restrukturyzacyjne a postępowanie sądowe

 

Zasada: otwarcie restrukturyzacji nie zamyka drogi sądowej

 

Otwarcie żadnego z czterech postępowań restrukturyzacyjnych nie wyłącza możliwości wszczęcia przez wierzyciela postępowań sądowych, administracyjnych, sądowoadministracyjnych ani przed sądami polubownymi w celu dochodzenia wierzytelności podlegających umieszczeniu w spisie wierzytelności (art. 276 Prawa restrukturyzacyjnego). Pozwanie dłużnika objętego restrukturyzacją jest zatem prawnie dopuszczalne.

 

Kto reprezentuje dłużnika – zależy od rodzaju postępowania

 

To, czy po stronie pozwanej stanie sam dłużnik, nadzorca, czy zarządca, jest uzależnione od rodzaju postępowania i od tego, czy dłużnikowi odebrano prawo zarządu majątkiem.

• W postępowaniu sanacyjnym ustanawiany jest zarządca, który wstępuje w miejsce dłużnika do wszystkich toczących się postępowań dotyczących masy sanacyjnej i prowadzi je w imieniu własnym, ale na rachunek dłużnika. Sąd z urzędu zawiesza postępowanie, by umożliwić zarządcy wstąpienie jako strony. Po jego wstąpieniu postępowanie toczy się dalej.
• W postępowaniu układowym, jeżeli ustanowiono zarządcę, zasady są analogiczne jak w sanacji. Jeżeli dłużnik zachowuje prawo zarządu, nadzorca sądowy wstępuje do postępowań sądowych w charakterze interwenienta, a do administracyjnych – w charakterze strony. Dłużnik prowadzi postępowania samodzielnie, jednak dla uznania roszczenia, zrzeczenia się roszczenia lub zawarcia ugody potrzebuje zgody nadzorcy sądowego.
• W przyspieszonym postępowaniu układowym nadzorca sądowy nie wstępuje do postępowań sądowych. Dłużnik podejmuje wszelkie czynności procesowe samodzielnie – jednak podobnie jak w postępowaniu układowym, uznanie roszczenia, zrzeczenie się roszczenia czy zawarcie ugody wymagają zgody nadzorcy.
• W postępowaniu o zatwierdzenie układu restrukturyzacja toczy się w znacznej mierze poza sądem i nie wpływa na toczące się postępowania sądowe. Dłużnik reprezentuje się sam.

 

Zasadność pozwu

 

Dopuszczalność prawna nie jest równoznaczna z celowością procesową. Wierzytelność objęte układem są zaspokajane przede wszystkim w ramach postępowania restrukturyzacyjnego – i to ta procedura stwarza optymalne warunki ich dochodzenia. Pozew złożony równolegle z toczącą się restrukturyzacją często prowadzi do dublowania czynności i może być uznany za przedwczesny. Dodatkowym ryzykiem są koszty procesu: w postępowaniu układowym i sanacyjnym koszty postępowania sądowego obciążają wierzyciela wszczynającego postępowanie, jeżeli nie było przeszkód do umieszczenia wierzytelności w całości w spisie wierzytelności. Oznacza to, że wierzyciel, który złożył pozew o wierzytelność objętą układem i bezspornie ujętą w spisie, może przegrać co do kosztów niezależnie od wyniku merytorycznego. Wyjątkiem są sprawy, które z natury nie wiążą się z zadłużeniem przedsiębiorstwa – alimenty, odszkodowania, sprawy rodzinne. Te mogą toczyć się równolegle z restrukturyzacją bez kolizji z jej celami.

 

Zestawienie porównawcze

 

Rodzaj postępowania	Zawieszenie egzekucji	Zakaz nowych egzekucji	Wpływ na postępowania sądowe
Zatwierdzenie układu	Od dnia zatwierdzenia układu – tylko wierzytelności objęte układem	Od dnia zatwierdzenia układu	Brak do dnia zatwierdzenia; następnie ograniczony
Przyspieszone układowe	Z dniem otwarcia – wierzytelności objęte układem	Z dniem otwarcia	Brak; dłużnik działa samodzielnie za zgodą nadzorcy
Układowe	Z dniem otwarcia – wierzytelności objęte układem	Z dniem otwarcia	Nadzorca jako interwenient lub zarządca jako strona
Sanacyjne	Z dniem otwarcia – wszystkie egzekucje do masy sanacyjnej	Z dniem otwarcia	Zarządca wstępuje w miejsce dłużnika

Otwarcie restrukturyzacji nie jest równoznaczne z automatyczną i powszechną ochroną dłużnika przed wszystkimi wierzycielami. Zakres tej ochrony jest precyzyjnie określony w przepisach i różni się w zależności od rodzaju postępowania, charakteru wierzytelności oraz tego, czy dłużnik zachował prawo zarządu majątkiem. Dla wierzyciela oznacza to konieczność indywidualnej oceny każdej sytuacji – zarówno w kontekście dopuszczalności egzekucji, jak i celowości wszczynania postępowania sądowego. Jeśli jesteś wierzycielem dłużnika objętego restrukturyzacją lub rozważasz wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego jako dłużnik, zapraszamy do kontaktu. Przeanalizujemy sytuację i dobierzemy strategię adekwatną do konkretnego rodzaju postępowania.