Gdy przedsiębiorstwo traci płynność finansową, przed jego właścicielami i zarządem staje konieczność podjęcia szybkiej decyzji. W polskim prawie funkcjonują dwa odrębne narzędzia odpowiedzi na kryzys finansowy: postępowanie restrukturyzacyjne i upadłościowe. Choć oba dotyczą zadłużonych podmiotów, opierają się na zupełnie różnej filozofii, prowadzą do odmiennych skutków i uruchamiane są w różnych momentach. Poniżej wyjaśniamy, na czym polegają najważniejsze różnice i czym kierować się przy wyborze właściwej drogi. Zapraszamy do lektury.
Dwie odrębne ustawy, dwa odmienne cele
Restrukturyzacja i upadłość to od 2016 r. dwa osobne reżimy prawne, uregulowane w odrębnych aktach:
- ustawa z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne, która weszła w życie 1 stycznia 2016 r.,
- ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe.
Różnica celów jest fundamentalna. Zgodnie z art. 3 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego celem restrukturyzacji jest uniknięcie ogłoszenia upadłości przez umożliwienie dłużnikowi zawarcia układu z wierzycielami, przy jednoczesnym zabezpieczeniu słusznych praw wierzycieli. Prawo upadłościowe nakłada natomiast obowiązek prowadzenia postępowania tak, aby roszczenia wierzycieli mogły zostać zaspokojone w jak najwyższym stopniu – co w praktyce najczęściej oznacza likwidację majątku dłużnika i podział uzyskanych środków między wierzycieli.
Upraszczając: restrukturyzacja służy ratowaniu firmy, upadłość – kontrolowanemu zakończeniu jej bytu i możliwie pełnemu spłaceniu długów.
Kiedy można wszcząć każde z postępowań?
- Restrukturyzacja
Jest dostępna zarówno dla dłużnika niewypłacalnego, jak i dla dłużnika jedynie zagrożonego niewypłacalnością – czyli takiego, którego sytuacja ekonomiczna wskazuje, że w niedługim czasie może stać się niewypłacalny. Oznacza to, że przedsiębiorca może i powinien sięgnąć po restrukturyzację, zanim wpadnie w głęboki kryzys, działając profilaktycznie.
- Upadłość
Ogłaszana jest wyłącznie wobec dłużnika już niewypłacalnego. Za niewypłacalnego uważa się tego, kto utracił zdolność do regulowania wymagalnych zobowiązań pieniężnych przez ponad trzy miesiące. W przypadku osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych niewypłacalność zachodzi również wtedy, gdy zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące. Od chwili powstania stanu niewypłacalności dłużnik ma 30 dni na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości – niedochowanie tego terminu rodzi ryzyko osobistej odpowiedzialności członków zarządu.
Kto może złożyć wniosek?
W postępowaniu restrukturyzacyjnym wniosek może złożyć wyłącznie dłużnik. To istotna różnica w porównaniu z upadłością, gdzie wniosek może złożyć zarówno dłużnik, jak i każdy z wierzycieli. Oznacza to, że w restrukturyzacji inicjatywa i wola ratowania firmy muszą wyjść od samego przedsiębiorcy.
Co dzieje się z zarządem nad firmą?
W restrukturyzacji – z wyjątkiem postępowania sanacyjnego – dłużnik co do zasady zachowuje zarząd własny. Nadal podejmuje decyzje operacyjne, zawiera umowy i prowadzi bieżącą działalność. Nadzorca sądowy wyznaczony przez sąd pełni funkcję kontrolną i musi wyrażać zgodę na czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu (np. sprzedaż nieruchomości, zaciąganie kredytów). W postępowaniu sanacyjnym zarząd nad majątkiem przejmuje zarządca sądowy.
W upadłości władza nad majątkiem dłużnika przechodzi w całości na syndyka, który przejmuje zarządzanie masą upadłości i prowadzi jej likwidację. Dłużnik traci prawo do swobodnego dysponowania majątkiem od dnia ogłoszenia upadłości.
Wpływ na toczące się egzekucje
Oba postępowania chronią dłużnika przed egzekucją – różni się jednak zakres i charakter tej ochrony. Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego zawiesza postępowania egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętych układem. Komornik nie może podejmować nowych działań, a zajęcia dotyczące objętych układem wierzytelności zostają wstrzymane. Ochrona ta trwa przez czas postępowania. W upadłości zawieszeniu ulegają wszystkie toczące się postępowania egzekucyjne, a majątek dłużnika wchodzi w całości do masy upadłości. Dotychczasowe zajęcia komornicze są z niej rozliczane według kategorii zaspokojenia określonych w Prawie upadłościowym.
Co z pracownikami i umowami?
W restrukturyzacji firma kontynuuje działalność, a stosunki pracy co do zasady trwają na dotychczasowych zasadach. Postępowanie sanacyjne daje dodatkowe narzędzia, m.in. możliwość rozwiązania niekorzystnych umów za zgodą sędziego-komisarza.
W upadłości syndyk podejmuje decyzje o dalszym prowadzeniu lub zaprzestaniu działalności przedsiębiorstwa. Pracownicy objęci są szczególną ochroną jako wierzyciele I kategorii, jednak samo ogłoszenie upadłości nie prowadzi automatycznie do wygaśnięcia stosunków pracy.
Odpowiedzialność zarządu
Zarówno terminowe złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, jak i wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego może chronić członków zarządu spółki z o.o. przed odpowiedzialnością osobistą za zobowiązania spółki na podstawie art. 299 Kodeksu spółek handlowych. Przede wszystkim należy rozpocząć działania we właściwym czasie – zwlekanie z podjęciem decyzji zwiększa ryzyko odpowiedzialności osobistej.
Układ: reguła w restrukturyzacji, wyjątek w upadłości
Warto podkreślić, że zawarcie układu z wierzycielami jest możliwe w obu postępowaniach. Jednak w restrukturyzacji zawarcie układu jest głównym celem i regułą, natomiast w upadłości układ to wyjątek – postępowanie domyślnie zmierza do likwidacji majątku. W upadłości układ możliwy jest wyłącznie na etapie postępowania upadłościowego i realizuje go syndyk, a nie nadzorca.
Dla kogo jest postępowanie restrukturyzacyjne, a dla kogo upadłościowe?
Postępowanie restrukturyzacyjne przeznaczone jest wyłącznie dla przedsiębiorców. Z upadłości mogą korzystać natomiast zarówno przedsiębiorcy, jak i osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej – w ramach tzw. upadłości konsumenckiej. Dla osoby fizycznej nieprowadzącej działalności restrukturyzacja nie jest dostępna, a jedyną drogą do oddłużenia pozostaje ogłoszenie upadłości.
Warto też zaznaczyć, że zgodnie z art. 9a Prawa upadłościowego sąd nie może ogłosić upadłości w trakcie otwartego postępowania restrukturyzacyjnego. Wniosek restrukturyzacyjny ma zatem pierwszeństwo przed wnioskiem upadłościowym.
Kiedy wybrać restrukturyzację, a kiedy upadłość?
Restrukturyzacja jest właściwym wyborem, gdy:
- firma ma realne szanse na wyjście z kryzysu i kontynuowanie działalności,
- dłużnik jest zagrożony niewypłacalnością lub jest już niewypłacalny, ale jego przedsiębiorstwo generuje przychody i posiada wartościowy majątek,
- wierzyciele mogą być zaspokojeni w wyższym stopniu z układu niż z likwidacji majątku.
A z kolei ogłoszenie upadłości staje się koniecznością, kiedy:
- nie ma realnych perspektyw na uratowanie działalności,
- majątek nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania restrukturyzacyjnego,
- dłużnik jest osobą fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej.
Postępowanie upadłościowe i restrukturyzacyjne to nie alternatywne nazwy dla tego samego zjawiska – to dwa fundamentalnie różne instrumenty prawne, prowadzące do odmiennych skutków. Kluczem do wyboru właściwego postępowania jest wczesna diagnoza sytuacji finansowej przedsiębiorstwa i ocena jego rzeczywistych perspektyw. Im szybciej podjęta decyzja, tym szersze pole manewru – restrukturyzacja dostępna jest jeszcze na etapie zagrożenia niewypłacalnością, gdy firma ma czas i środki na skuteczne działanie. Kancelaria MB Law oferuje kompleksowe doradztwo zarówno w zakresie postępowań restrukturyzacyjnych, jak i upadłościowych – po stronie dłużnika i wierzycieli. Jeśli chcesz ocenić, które postępowanie jest właściwe w Twojej sytuacji, zapraszamy do kontaktu.
