Skuteczne zabezpieczenia transakcji – jak chronić swoją firmę w razie niewypłacalności kontrahenta?
W świecie biznesu niepewność jest zjawiskiem stałym. Nawet najbardziej wiarygodny kontrahent może znaleźć się w sytuacji kryzysowej – wskutek problemów płynnościowych, nadmiernego zadłużenia czy ogłoszenia upadłości. W takich momentach dobrze przygotowana umowa handlowa to nie wszystko. Prawdziwą tarczą ochronną okazują się odpowiednio dobrane zabezpieczenia wierzytelności, choć należy podkreślić, że w upadłości lub restrukturyzacji – nie zawsze będą one skuteczne.
Poniżej przedstawiamy przegląd najważniejszych instrumentów, które mogą – w praktyce – zdecydować o tym, czy przedsiębiorca odzyska należności, czy też stanie w kolejce wierzycieli bez realnych szans na zaspokojenie.
1) Weksel – formalne zobowiązanie, ale ograniczona praktyczna skuteczność
Weksel, choć uznawany jako bezwarunkowe zobowiązanie płatnicze, traci skuteczność przede wszystkim, gdy dłużnik nie ma aktywów. Jedynie wtedy, gdy weksel jest wystawiony przez wypłacalną osobę trzecią, może realnie zabezpieczać transakcję.
Warto rozważyć, czy nie warto sięgnąć po alternatywy o silniejszym działaniu.
2) Oświadczenie o poddaniu się egzekucji – natychmiast, ale tylko przy majątku
Oświadczenie w formie egzekucyjnej pozwala na szybkie dochodzenie roszczenia bez konieczności wyroku sądowego. Jednak bez majątku ze strony kontrahenta – jest bezużyteczne.
3) Poręczenie – niezależne od upadłości głównego dłużnika
Poręczenie daje wierzycielowi możliwość działania nawet po ogłoszeniu upadłości dłużnika głównego. Jak wskazuje prawo – ustalenie planu spłaty nie narusza praw wierzyciela wobec poręczyciela .
Poręczenie skuteczne w upadłości, poręczenie wierzyciel przeciwdziałanie upadłości, to frazy, które warto znać przy poszukiwaniu informacji o tym zabezpieczeniu. Jednocześnie należy pamiętać – poręczyciel odpowiedzialny jest solidarnie i może sam ogłosić upadłość w razie ryzyka.
4) Zastaw rejestrowy i przewłaszczenie na zabezpieczenie – realna strategia ochrony
Zastaw rejestrowy to forma zabezpieczenia rzeczowego, skuteczna i możliwa do wpisania w rejestr. Przewłaszczenie na zabezpieczenie, choć umowa nienazwana, funkcjonuje w obrocie gospodarczym i pozwala wierzycielowi przejąć przedmiot – często przy bezpośredniej egzekucji, bez sądowych procedur .
Oba rozwiązania — zastaw rejestrowy na maszynach i przewłaszczenie na zabezpieczenie upadłość — zwiększają szanse odzyskania środków. Przewłaszczenie dobrze działa, jeśli zostało zawarte z datą pewną, a syndyk musi sporządzić odrębny plan podziału środków z likwidacji zabezpieczenia.
5) Hipoteka – silne zabezpieczenie nieruchomościowe
Hipoteka zapewnia wierzycielowi pierwszeństwo w zaspokojeniu roszczeń z nieruchomości, nawet w postępowaniu upadłościowym. To jedna z najbardziej stabilnych form zabezpieczenia majątkowego.
6) Okres ochronny – pułapka formalna dla późnych zabezpieczeń
Prawo upadłościowe (art. 127 ust. 3) stanowi, że zabezpieczenia ustanowione przez dłużnika na swoje zobowiązania w sześć miesięcy przed ogłoszeniem upadłości są bezskuteczne wobec masy upadłości .
Pojęcia takie jak bezskuteczność zabezpieczenia przed upadłością czy okres ochronny zabezpieczeń upadłość warto mieć na uwadze przy planowaniu zabezpieczania wierzytelności.
Podsumowanie
Współczesne zabezpieczenia transakcji to połączenie następujących narzędzi:
- Zabezpieczenia umowne (weksel, oświadczenie)
- Zabezpieczenia osobowe (poręczenie)
- Zabezpieczenia rzeczowe (zastaw rejestrowy, przewłaszczenie, hipoteka)
Każde ma swoje ograniczenia, dlatego strategia ochrony musi być elastyczna i dobrze dopasowana do konkretnego przypadku, wartości transakcji i sytuacji finansowej kontrahenta.
Przygotowujesz się do transakcji lub chciałbyś przejrzeć swoje wzory umów pod kątem odpowiednich zabezpieczeń? Napisz do nas – w MB/LAW łączymy praktykę restrukturyzacyjną i transakcyjną, żeby Twoje kontrakty działały także w kryzysie.
(Artykuł ma charakter ogólny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Jeżeli masz wątpliwości co do skutków już toczącego się postępowania – skontaktuj się z prawnikiem).
